| Srebrzenie i barwienie srebra |
|
Przy wykonywaniu przedmiotów artystycznych srebrzenie ma duże zastosowanie, gdyż srebro jako metal szlachetny daje piękne efekty zdobnicze. Bezpośrednio można srebrzyć miedź, mosiądz i inne stopy miedzi oraz nowe srebra o niezbyt dużej zawartości niklu. Natomiast nikiel, żelazo i stal srebrzy się po uprzednim pomiedziowaniu, pomosiądzowaniu lub pokadmowaniu. Inne metale, jak cynk, cyna i ołów, można również srebrzyć bezpośrednio, jednak łatwiej i pewniej przebiega srebrzenie na wstępnym podkładzie miedzi. Do przyrządzania kąpieli srebrowych używa się soli srebrowych o zawartości czystego srebra (w %): azotan srebrowy -63.5,chlorek srebrowy -75.3, cyjanek srebrowy -80.6 cyjanek srebrowo-potasowy -54.2. Kąpiele srebrowe oznacza się zazwyczaj według zawartości czystego metalu, która wynosi 5-50 g/l; cyjanku potasowego stosuje się od 0,6 do 1,8 g na 1 g srebra, cyjanku sodowego — od 0,35 do 1,35 g na 1 g srebra. Najczęściej używane kąpiele srebrowe zawierają średnio 25 g srebra na 1 l kąpieli. Przy szybkim srebrzeniu w aparatach i półautomatach zwiększa się ilość srebra do 35 lub 40 g, przy galwanoplastyce — nawet do 50 g na 1 I kąpieli. Kąpiel o stężeniu 25 g/l z azotanu srebrowego ma następujący skład: 4 kg azotanu srebrowego, 4 kg cyjanku potasowego oraz 100 I wody destylowanej. Kąpiel przyrządza się w ten sposób, że w połowie wody rozpuszcza się azotan srebrowy, w drugiej połowie cyjanek potasowy, po czym oba roztwory zlewa się dobrze mieszając. Po przefiltrowaniu kąpiel jest gotowa. W temperaturze pokojowej stosuje się: średnie napięcie 1-2 V, natężenie prądu — 0,3 A/dm2 przy odległości anody od katody 10-15 cm. Kąpiel o takim samym stężeniu z chlorku srebrowego składa się z 3,4 kg chlorku srebrowego, 4,0 kg cyjanku potasowego, 99-procentowego oraz 100 l wody destylowanej. Kąpiel przyrządza się w następujący sposób: chlorek srebrowy rozrabia się wodą na rzadką papkę i wlewa do oddzielnie rozpuszczonego cyjanku potasowego, dokładnie mieszając aż do całkowitego rozpuszczenia. Następnie przez godzinę kąpiel ogrzewa się, a po ostygnięciu — filtruje. Kąpiele do srebrzenia pospiesznego stosowane w aparatach galwanicznych i półautomatach sporządza się zazwyczaj z cyjanku srebrowego. Mają one następujący skład: 4,90 kg cyjanku srebrowego,9 kg cyjanku potasowego oraz 100 l wody destylowanej. Kąpiel taką podgrzewa się do temperatury 30-40°C,przy napięciu 2 V, natężeniu prądu 1,2A/dm2 należy ją przy tym często filtrować. Anody z czystego srebra nie powinny być cieńsze niż 1 mm, przy cieńszych — ze względu na wzrost oporu elektrycznego — napięcie powinno być wyższe. Czynna powierzchnia anod powinna równać się powierzchni srebrzonych przedmiotów; jeżeli ją przekracza, w kąpieli rozpuszcza się więcej srebra, niż może się go osadzić na przedmiotach srebrzonych, co wzbogaca kąpiel; jeżeli jest mniejsza,rozpuszczanie się srebra nie może zrównoważyć jego ubytku w kąpieli, która staje się tym samym uboższa w srebro, a bogatsza w cyjanki. Prawidłowa odległość anod od przedmiotów wynosi 10-15 cm, przy przedmiotach profilowanych 20-30 cm, z tym że równocześnie należy zwiększyć napięcie prądu do 3 V. Srebrzenie przeprowadza się w wannach kamionkowych, szklanych, żelaznych, emaliowanych lub drewnianych, wyłożonych płytami celuloidowymi. W celu uzyskania trwałej powłoki srebrnej, przy grubszym srebrzeniu stosuje się uprzednie portęciowanie (poamalgamowanie), gdyż rtęć, tworząc z powierzchnią przedmiotów stop łączący się z warstwą nakładanego srebra, występuje w charakterze spoiwa. Rtęciowanie przeprowadza się w kąpieli o składzie: 2,5 kg cyjanku rtęciowo-potasowego, 3 kg cyjanku potasowego i 100 l wody. Nie wszystkie jednak metale można rtęciować bezpośrednio,np. nikiel, stal i żelazo należy przedtem pomiedziować.W tym celu zanurza się je na kilka sekund do podanej poprzednio kąpieli, a po wyjęciu przeciera miękką szczotką drucianą, dokładnie opłukuje w czystej, zimnej wodzie i bez suszenia zawiesza w kąpieli srebrowej. Temperatura kąpieli srebrowej nie powinna przekraczać 35-40°C,przy napięciu 1 -3 V,natężeniu 0,3-2 A/dm2 oraz odległości anody od katody 10-15 cm. Przy grubszym srebrzeniu należy postępować w ten sam sposób jak przy grubszym miedziowaniu. Po posrebrzeniu przedmioty wyjmuje się z wanny, płucze w wodzie zakwaszonej kwasem winowym, szczotkuje miękką szczoteczką mosiężną zwilżoną wywarem z korzenia mydlika, po czym suszy w trocinach. Następnie w celu uzyskania połysku poleruje się je ręcznie gładzidłami ze stali lub kamienia krwawnikowego albo w bębnach polerskich, co powoduje jednak pewną stratę metalu. Srebro barwi się najczęściej na kolor szary, imitujący stare francuskie srebro i tylko takie zabarwienie odgrywa rolę przy wyrobach artystycznych. Istnieje również sposób barwienia tego metalu na kolor intensywnie czarny, co nie ma jednak praktycznego znaczenia. Szare zabarwienie srebra uzyskuje się przez zanurzenie wyrobów srebrnych lub dostatecznie grubo posrebrzanych w rozgrzanym roztworze chlorku żelazowego, sporządzonym z 60 g chlorku żelazowego na 1 I wody. Następnie przedmioty — po starannym opłukaniu w bieżącej, zimnej wodzie i osuszeniu — zanurza się na kilkanaście sekund w roztworze wodorotlenku sodowego (70 g), siarczanu olowiawego (10 g) i wody (1 I). Odcień zabarwienia zależy od zawartości miedzi w stopie ze srebrem, gdyż im mniej miedzi zawiera srebro, tym jaśniejsze jest jego zabarwienie. |