|
Platyna (Pt) chemicznie czysta ma masę właściwą 21,4 g/cm3, twardość — 4,5 wg skali Mohsa. Topi się w temperaturze 1773°C. Platyna czysta ma barwę szarobiałą, jest bardzo odporna na działanie czynników chemicznych. Rozpuszcza się podobnie jak złoto w wodzie królewskiej. Alkalia i saletra w temperaturze topnienia działają w pewnym stopniu na platynę. Współczynnik rozszerzalności platyny jest zbliżony do rozszerzalności szkła i porcelany. Można ją stopić w płomieniu gazowo-tlenowym lub wodorotlenowym. W stanie rozżarzonym daje się spawać. Z tlenem nie łączy się, tym samym doprowadzona do najwyższej temperatury zachowuje swój naturalny połysk. Platyna surowa kruszy się pod wpływem uderzenia młotka tym łatwiej, im więcej zawiera żelaza. Zawartość Fe, O, As, Pd oraz innych domieszek powoduje obniżenie punktu topliwości.
Czysta platyna jest miękka i nadaje się do walcowania oraz wyciągania najcieńszych nitek (o średnicy 0,0009 mm). Platyna jak również pozostałe platynowce łatwo dają roztwory koloidalne, które można otrzymać różnymi sposobami. Jest jednak bardziej odporna na kwasy niż złoto.
Platyna w stanie rodzimym zawiera od 68 do 86% Pt. Platyna o zawartości 9-11% Fe ma barwę srebrzystobiałą (poliksen), o zawartości 16-19% Fe jest ciemna (feoplatyna żelazista). Platyna została odkryta w 1735 r. w Kolumbii. Występuje w Brazylii, Kalifornii i na wyspie Dominika. W latach czterdziestych XVII w. dostarczono platynę do Europy i w tym też czasie poznano jej wartość. W roku 1821 odkryto platynę na Uralu w piaskach złotonośnych. Największe zasoby platyny posiada Związek Radziecki, bo 95% całej produkcji światowej. Platyna ma znaczne zastosowanie w jubilerstwie, zwłaszcza jako biżuteria z kamieniami szlachetnymi.
PLATYNOWCE
Platynowce są najcięższymi pierwiastkami. W skorupie ziemskiej występują w bardzo małych ilościach: od 2x10~5% (Pt wg Fersmana) do 1x10~7%. Występują zwykle razem,przy czym odróżnia się złoża pierwotne i wtórne. W złożach pierwotnych zawartość platynowców jest mała. Towarzyszą rudom chromu, niklu, miedzi i żelaza. Największe złoża platynowców znajdują się w południowej Afryce (Transvaal) i Kanadzie (Ontario). Złoża wtórne znajdują się na Uralu w ZSRR i w Kolumbii. Oczyszczanie i rozdzielanie platynowców jest bardzo skomplikowane i osłonięte tajemnicą. Platynowce zostały odkryte w pierwszej połowie XIX w. Roczna produkcja platynowców nie przekracza 40 ton rocznie.
Pallad (Pd). Masa właściwa 12,07 g/cm3, masa atomowa 106,4. Pallad jest najlżejszy i najłatwiej topliwy ze wszystkich platynowców, gdyż jego temperatura topnienia wynosi 1555°C. Ma barwę białą podobną do platyny, jest jednak od niej mniej ciągliwy i dlatego trudniejszy w obróbce. Twardość 4-5 wg skali Mohsa.Rozpuszcza się łatwo w wodzie królewskiej oraz dość dobrze w kwasie azotowym i gorącym kwasie siarkowym. Dodany do platyny nadaje jej jaśniejszą
barwę, żywszy połysk i twardość. Dodany do złota w 1/6 odbarwia go całkowicie.Ma zastosowanie w wyrobach złotniczo-jubilerskich takich, jak pierścionki, bransolety itp.
Osm (Os). Masa właściwa 22,5 g/cm3, temperatura topnienia 2700°C, ma największą twardość wśród metali —6,5 wg skali Mohsa. Jest jednym z najcięższych metali i najtrudniej topliwym. W przyrodzie występuje w połączeniu z irydem. W kwasach i w wodzie królewskiej nie rozpuszcza się. Należy zachować wielką ostrożność w czasie topienia osmu, gdyż wydziela silnie trujące pary. Należy więc tego rodzaju procesy przeprowadzać w wyciągu laboratoryjnym przy dobrze działającej wentylacji. Osm w połączeniu z irydem jest używany do sporządzania końcówek do złotych wiecznych piór.
Rod (Rh) występuje w ferroplatynie, w irydoosmie oraz w sperylicie. Masa właściwa 12,4 g/cm3; topi się w temperaturze 1966°C. Twardość wg skali Mohsa —6. W kwasach nie rozpuszcza się. W stanie rozproszenia odznacza się właściwościami katalitycznymi. Dodany w niewielkiej ilości do złota lub platyny wpływa na nie utwardzająco. Ma zastosowanie przede wszystkim w przemyśle laboratoryjnym i galwanizacji, oraz ceramice do malowania porcelany. Dodany do złota płynnego wzmacnia jego połysk, jak również wpływa dodatnio na jego przyczepność. Ze względu na twardość i odporność chemiczną jest stosowany jako powłoka ochronna np: biżuteria srebrna rodowana. Powłoki mają kolor bardzo podobny do srebra, ale nie czernieją na powietrzu. Rod jest najdroższym metalem (czterokrotnie droższy od złota).
Ruten (Ru). Masa właściwa 12,06 g/cm3, topi się w temperaturze 2450°C. Twardość — podobnie jak irydu — 6,5, barwa szarobiała, utlenia się łatwo na powierzchni, jest kruchy, rozpuszcza się jedynie w gorącej wodzie królewskiej. Stosowany w przemyśle chemicznym jako katalizator, można z niego sporządzać farbę o kolorze purpurowym, nadającą się do malowania ozdobnej porcelany. Ruten występuje w połączeniu z platyną, w irydoosmie oraz jako siarczek RuS2 — lauryt. |
